Arnon Grunberg houdt bijzondere lezing bij Centrum '45

8 maart 2019
Arnon Grunberg en Ruud Jongedijk

De beroemde Nederlandse schrijver Arnon Grunberg was op bezoek bij Centrum '45 en gaf een zeer mooie lezing, met als thema oorlog, herdenken, zelfonderzoek en 'de wil tot weten'. 

Grunberg hield zijn lezing ter gelegenheid van de pensionering van Emanuel Snatager die, na 38 jaar bij Centrum ‘45 gewerkt te hebben als psychotherapeut, op maandag 4 maart afscheid nam van zijn collega’s. Grunberg, zelf kind van getraumatiseerde ouders, wist een prachtig en prikkelend betoog te houden van bijna 40 minuten. 

Hij gaf een beschouwing over herdenken aan de hand van de geschriften van Primo Levi, Marga Minco en de gebroeders Grimm. Hij sprak onder meer over het terugverlangen naar de extremiteit van oorlog onder sommige overlevenden, niet alleen van de Tweede Wereldoorlog, maar ook van andere getraumatiseerden zoals oorlogsveteranen. Volgens Grunberg zou de kern van herdenken niet meer moeten zijn dan een subtiel zelfonderzoek, het uitstellen van een oordeel, aangevuld met de wil tot weten. Dit laatste was een sleutelbegrip in zijn lezing: niet oordelen, maar willen weten. Immers, de scheidslijnen tussen wat mensen wel of niet doen is vaak dun en onduidelijk.

Ook Emanuel is kind van twee getraumatiseerde ouders. In zijn afscheidsrede keek hij terug op zijn werk bij Centrum ‘45 en sprak over de dingen die hem het meest zijn bijgebleven. Zoals de herdenkingen van het Apeldoornsche Bosch, waarbij hij als vertegenwoordiger van Centrum ‘45 jaarlijks aanwezig was. Hij was trots dat hij zich 38 jaar lang bij Centrum ‘45 heeft mogen inzetten voor oorlogsgetroffenen. 

(Foto: Arnon Grunberg met Ruud Jongedijk, psychiater en geneesheer-directeur)

N.B.: In het NRC is een verkorte versie van deze lezing verschenen op 4 mei 2019 (pdf): Oorlog en kamp gaan altijd ook over ons.